Институт тарихы

Институттың алдында бірінші жылдардан бастап ауыл шаруашылығы мамандарын дайындауымен қатар Қазақстан солтүстік аймақтарының колхоз және совхоз мамандарының біліктілігін көтеру мен қайта дайындау міндеті қойылды. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1961 жылғы 14 қазандағы №710 қаулысы бойынша институтта құрамы 120 тыңдаушылардан тұратын біржылдық басқарушы кадрлар дайындау (БКД) мектебі мен совхоз бен колхоздардың басқарушы кадрларының біліктілігін көтеру үшін алты айлық курстар ашылды. 1963 жылы Солтүстік Қазақстанның 5 облысынан тұратын мамандар құрамынан біржылдық мектептің алғашқы 98 тыңдаушыcы дайындалып шығарылды.

БКД біржылдық мектебінің бірінші директоры болып доцент А.М.Бруй тағайындалды. 1963 жылдың 1 ақпанынан бастап бұл қызметке жерге орналастыру кафедрасының ассистенті Г.Д.Тарасюк тағайындалды.

КСРО Ауылшаруашылығы министрлігінің 1966 жылғы 1 ақпандағы №24 «Колхоз және совхоз кадрлары мен ауыл шаруашылығы мамандарының біліктілігін көтеру жүйесін әрі қарай жақсарту» атты бұйрығы бойынша Солтүстік Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенінің кадрларын қайта дайындау және біліктілігін көтеру жұмысын жандандыру үшін БКД республикалық мектеп базасында келесі бөлімдерден тұратын біліктілікті көтеру факультеті (БКФ) ашылды:

-оқу мерзімі 6 айдан тұратын басқару кадрлар резервін дайындау (колхоз және совхоздардың бас мамандары);

-оқу мерзімі 1-3 айлардан тұратын шаруашылықтардың бас мамандары мен совхоз директорлары және колхоз басшыларының біліктіліктерін көтеру;

-біржылдық сырттай оқитын экономикалық факультет.

Осы жылы біліктілікті көтеру мәселесі бойынша проректор болып Абдолла Хуснутдинович Абдрашитов тағайындалды, ол бұл қызметте 14 жыл бойы жұмыс істеді. Одан кейін проректор қызметін кезекпен доценттер В.А. Кузнецов, В.Ф. Стукач, Н.П. Кадушин атқарған. 1998-2007 жылдар аралығында бұл қызметті доцент М.А. Горбунов атқарды. Көп жылдар бойы БКФ әдіскерлері болып В.А. Шинкоренко, М.П. Калашникова және М.Д. Морогова жұмыс істеген, олар оқу үрдісін ұйымдастыру жұмыстары бойынша өз қызметтерін жоғары жауапкершілікпен атқарған.

Первые учебные корпуса

 

Первые учебные корпуса

 

25 жылға жуық мерзім бойы біліктілікті көтеру факультетінің жұмысы бір қалыпты жүрген, жоспар бойынша жылда 800-850 тыңдаушылар қайта дайындық пен біліктіліктерін көтеріп отырған. Оқытудың белгіленген мерзімі тыңдаушыларға толық көлемде жаңа теориялық білім және ауылшаруашылық өндірісіндегі үлгілі тәжірибелер беруге және нәтижелі болған бұрынғы алған білімдерін қайталауға мүмкіндік берді. Одан қалды облыстың алғы шептегі шаруашылықтарында тәжірибелі сабақтар ұйымдастырылып отырды. Ал, басқарушы кадрлар резервін дайындау барысында Мәскеуге және байырғы КСРО-ның басқа да орталық облыстарында сабақтар өткізіліп экскурсиялар ұйымдастырылған. Білікті оқытушылар дәрістер оқығанда, өздерінің ғылыми зерттеу нәтижелерін келтіріп ақпараттың ғылыми дәлелдігін жоғарылатып отырды. Тыңдаушылар шаруашылықтар сұранысы бойынша орындалған рефераттар мен шығармашылық жұмыстарын қорғау арқылы бағаланды. Тыңдаушыларды оқыту жоспары қатал түрде облыстардың ауыл шаруашылық басқармашылықтарымен қадағаланып отырылды, сондықтан инститтуттың міндеті дайындықтың жоғары сапалылығын қадағалау болды.

Біліктілікті көтеру институтының тыңдаушыларына дәріс оқуға институттың білікті оқытушылары, ауылшаруашылық өндірістің басшылары, мамандар шақырылып отырылды. Олардың ішінде М.А.Гендельман, Н.Т. Қадыров, Н.И.Можаев, Ш.И. Имангажин, М.Д. Спектор, Ж.С. Сундетов, Б.О. Әлімжанов, Л.В. Әлімжанова, К.К. Әбуов, В.Г. Черненок, З.П. Карамшук, Г.Т. Кулемзин, А.А. Цепенко, П.С. Шевченко, Ю.А. Левицкий, Е.Ш. Шекенова, В.И. Вебер, К.К. Әринов, Р.Х Карипов, В.П. Мингилев, О.С. Сапаров, А.И. Нуждов, А.К. Хижинский, В.Ф. Стукач, А.А. Разуваев, В.И.Шлефрин, А.В. Иванников және басқалары сияқты профессорлар мен доценттер болды.

90-жылдардан бастап АӨК жұмыскерлерін оқыту жоспары төмендей бастады, сондықтан біліктілікті көтеру факультеті шаруашылықтық-есептік жұмыс принципіне көшті. Келісімшарт бойынша фермер-жалгерлері оқыту жұмысы ұйымдастырылды, нарықтық экономиканы зерттеу және персоналді ЭЕМ эксплуатациялау мен бағдарламалау негіздерінің курстары, сонымен қатар қазақ, ағылшын, неміс тілдерін оқыту курстары ашылды. Ауылшаруашылықтық техникумдар мен кәсіптік-техникалық оқу орындарының оқытушыларының біліктілігін көтеру жұмыстары жүргізілді. Факультет алғаш рет басқа саладағы мамандардың біліктілігін көтеру жұмыстарын ұйымдастырды.

Бірақ 1993 жылдан 2001 жылға дейін еліміздегі экономикалық қиыншылықтарға байланысты және қаржылық мүмкіндік болмағандықтан, АӨК барлық деңгейдегі мамандарының біліктілігін көтеру жұмысы толық доғарылды, басқа саладағы мамандарға да өтініш болмады. Бұған қарамастан жұмыс тоқтатылған жоқ. Нарықтық экономикаға көшуге байланысты шаруашылықтар жүргізудің жаңа әдістері пайда болғандықтан, АӨК мамандарының біліктілігін көтеру сұрақтары әлдеқайда кеңіді.

Ауылшаруашылық өндірісіне көптеген нәрселер енгізу қажеттілігі туды, олар: шағын кәсіпорындар кооперациясы мен жерге деген ара-қатынасты реттеу; аграрлық құқық; жаңа ресурс және қуат сақтайтын технологиялар; дәнді дақылдардың жаңа сорттың агротехникасы; биотехнология әдістері; арам шөптермен күресудің жаңа технологиялары; өсімдіктерді қорғайтын жаңа технологиялар мен препараттар, мал ауруларын анықтайтын экспресс-әдістемелер; сүт өндірудің интенсивті технологиясы, ауылшаруашылық техникасын өнімді пайдалану мен техникалық күту; маркетинг; бизнес-жоспар құру; нарық конъюнктурасы және талдау сұрақтары; баға құру; кредиттеу және лизинг; қаржы және салық механизмдері, қаржылық есеп сұрақтары.

2001 жылдан бастап АӨК кадрларының біліктілігін көтеру жұмысы біріншіден, Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылық министрлігінің аймақтық басқармаларының мамандары, басқа да мекемелер жұмыскерлері арқылы жандана бастады. Жұмыс келісімшарттар арқылы жүргізіле басталды және біліктілікті көтерудің оқу жоспарлары тапсырыс беруші сұраныстарына сай жасалына басталды. Біліктілікті көтеру қысқа мерзімді оқу формасымен көбінесе бір-екі жұмалық курстар арқылы жүргізіле басталды.
Университетте із қалдырған оқиға «Қожалық (фермерлік) шаруашылықтардың ұлттық ассоциациясы» РҚҰ, «Қазақстандық фермер» кооперативтермен бірлесіп фермерлердің жоғарғы мектебін ашу, бұл мектепте Ақмола облысының 40 фермері оқып шықты.

 

 

Сол кезеңде мамандардың біліктілігін арттыру келесі бағыттарда жүргізілді: ветеринария; көлікте және шекарада ветеринариялық бақылау; өсімдік қорғау және карантин мен қорғау; техникалық инспекция; астық және тұқымды инспекциялау; асылтұқымды іс; жер ресурстарын басқару; жерге орналастыру және жер кадастры; апробация; ауыл шаруашылығын ақпаратты-маркетингті қамту; бухгалтерлік есеп; қаржылық есеп беру және бухгалтерлік есеп бойынша халықаралық стандарттар; мемлекеттік сатып алу; персоналмен жұмыс істеудің қазіргі заманға сай әдістері; қазақ тілінде іс қағазы мен құжат айналымын жүргізу; адам ресурстарын басқару және мемлекеттік кадрлық саясат; мемлекеттік ұйымдарымен кәсіпорындарының есеп беруіне қаржылық-экономикалық талдау жүргізу; ҚР банктер туралы заңнама; аудит; ағылшын тілі; неміс тілі; француз тілі; қазақ тілі және т.б.

Біліктілікті көтеру курсы тыңдаушыларына дәріс оқуға университеттің тәжірибелі ғалымдары шақырылады. Атап айтсақ, профессорлар Әлімжанова Л.В., Қазыханов Р.К., Майканов Б.С., Шауенов С.Қ., Мұсынов Қ.М., Серикпаев Н.А., Кусайынов Т.А., Костюченков Н.В., доценттер Исмаилова Ә.С., Мелешенко Н.Н., Нүкешева А.Ж., Жуманова Д.Т., Шестакова Н.А., Карипов Р.Х., Егоров В.И., Шекенов Е.Ш. және басқалары. Өз сабақтарында олар әр түрлі пәрменді әдістер қолданады: проблемалық дәрістер, іскерлік ойындар, өндірістік жағдайларды талдау және т.б.
Қосымша ҚР АШМ департаменттерінің басшылары мен қызметкерлерін, министрлікке қарасты мекемелер мамандарын және басқа да министрлік мамандарын шақырамыз.

1989 жылдан бері БКФ-де алғаш рет жас оқытушылардың педагогикалық шеберлігін көтеретін біржылдық курстары ашылған. Курс бағдарламасына келесі пәндер кіреді: психология, педагогика, арнайы пәндер жүргізу әдістемесі, модульді оқыту технологиясы және басқалары. Курста дәріс оқуға өзіміздің үздік оқытушылар мен қатар басқа да қалалық институтының оқытушылары шақырылады. Бастапқы кезеңде келесі доценттер үлкен үлес қосты, олар: Родионова В.А., Фабрицкий Н.А., Сургутскова И.К., кейіннен - Бабушкин В.А., Әбдіров А.М., Данилова Л.В., Байжанова З.Т. 2000 жылдан бері қазақ тілі курсы жұмыс істейді.

2004 жылғы 3 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бұйрығына сәйкес қосымша орта білім беру ұйымдары, республикалық әскери мектеп-интернаттар оқытушылары, Қазақстанның барлық облыстарындағы әскери-патриоттық ұйым басшылары үшін әскерден тыс дайындық курстары ашылды. Осыған байланысты, біліктілік көтеру факультеті университет бойынша 2004 жылғы 3 сәуірдегі №89 бұйрықпен біліктілік көтеру институты (БКИ) болып қайта құрылды. 2006 жылдан бастап офицерлік құрамды жетілдіру курстары ашылды, онда ҚР ЖОО әскери кафедра оқытушылары, ҚР әскери ЖОО оқытушылары, ҚР ІІМ полициясының мектеп инспекторлары, әскери психологтар біліктіліктерін көтерді. Осы курстар базасында Әскери істің педагогикалық кадрлары біліктілігін жоғарылату және қайта дайындау оқу орталығы құрылды. 2004 жылдан 2010 жылға дейін 1611 адам курстан өтті. 2010 жылғы сәуірде қызметі экономикалық жағынан мақсатсыз болғандықтан, оқу орталығы жабылды.

Қашықтықтан білім беру технологиясын қолдану саласында профессорлық-оқытушылық құрамның біліктіліктерін көтеру мақсатында 2008 жылдан бастап «Қазіргі заманғы ақпараттық технологиялар. Қашықтықтан оқыту әдістері» атты тұрақты курстар ұйымдастырылды, көлемі 72 сағат. Курста оқу құны 28000 теңге.

Елбасының 2009 жылғы 6 наурыздағы Қазақстан халқына арнаған «Дағдарыстан – даму мен жаңаруға» Жолдауын жүзеге асыру аясында университетте «Жол картасы бойынша мамандарды қайта даярлау» бағыты бойынша үш айлық курстар жүргізіледі. Оқыту «Интерьер дизайнері» «Коммерциялық қызмет менеджері», «Қоғамдық тамақтандыру және қонақ үй қызметі менеджері», «Туризм бойынша нұсқаушы-әдіскер», «Көркемдік-безендіру жұмыстарын орындаушы», «ЭЕМ операторы», «Сақтандыру агенті» мамандықтары бойынша жүргізіледі.

Біліктілікті көтеру институтын 2007 жылдан бастап 2010 жылға дейн ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, доцент Ж.Құржықаев басқарады.

Университет 1959 жылдан бері сырттай оқу түрі арқылы жоғары білім беруді жүзеге асыруда. Алғашқы жылдары «Агрономия», «ауыл шаруашылығын механикаландыру», «Жерге орналастыру» мамандықтары бойынша дәрістер жүргізілді. Уақыт өте келе «ауыл шаруашылығы өнеркәсіптерін ұйымдастыру және экономика», «Ауылшаруашылығын электрлендіру», «Ауыл шаруашылығындағы бухгалтерлік есеп», «Зоотехния» және «Ветеринария» мамандықтары бойынша да мамандар даярлау жүзеге асты. 

Первые учебные корпуса

 

 

Жыл өткен сайын сырттау оқу түріне сұраныс білдірген студенттер саны да артып келеді, оның басты себебі ауыл шаруашылық саласының жаңа түрлерінің ашылуы, ауылды жерлердегі жастардың жоғары білім алуға деген ұмтылысының артықанымен байланысты болып отыр. Өткен ғасырдың 80-ші жылдары сырттай оқуға ұмтылыс білдіргендер саны артып, 6 мың адамнан асты. Осының нәтижесінде тапшы мамандар саны артып, сұраныс қанағаттандырылды. Дегенмен, Кеңестер Одағы құлаған жылдары бұл көрсеткіш төмендеді, он мыңдаған шаруа қожалықтары жабылды. Студенттер контигенті бұл жылдары тұрақты үш мың адам шамасында болды. 

Сырттай оқу процесстерін ұйымдастырумен алғашқы жылдары тек факультет декандары ғана шұғылданды. 1970 жылдың соңында ғана сырттай оқу факультеті құрылды, сырттай оқитын студенттермен тығыз жұмыс жолға қойылды. Бұл жүйе 1990 жылдарға дейін жалғасын тапқан болатын. 90-жылдары сырттай оқу факультетін күндізгі оқу бөліміне қосу туралы шешім қабылданған еді. Бірақ уақыт көрсеткендей, бұл орайда сырттай оқу бөлімі екінші кезеңге ығыстырылып қалуы себепті қайтадан сырттай оқу факультеті ашылды. Бұл 2002 жылдың 1-і қаңтары болатын.

Сырттай оқу факультеттің деканы болып ауыл шаруашылығы және астық өңдеу механикалық техникасы кафедрасының доценті, техника ғылымдарының кандидаты Б.Н.Гурин, 2004 жылы технологиялық процесстерді механизациялау кафедрасының доценті Ф.М.Скачков тағайындалды. Бұл кезде деканат штатында  методисттер Абдыкалыкова К.И., Власенко Т.Н., Шукаева С.И., Рахимова Г.М., Омурзакова К.Ж. және Игембаева А.Б., хатшы Акжигитова Д.А.  жұмыс істеді.

2006-2007 оқу жылдары факультетте қашықтықтан оқыту басдарламасы енгізілді, бұл дәрістер қашықтықтан оқыту барысы ақпараттық және телекоммуникациялық озық технологияларды енгізу арқылы жүзеге асады. Оқу барысын қадағалау автоматтандырылған. Бағдарламалық бақылау үрдісін «PLATONUS» ААЖ ұйымдастырады және тыңдаушыларды сынақтан өткізу жұмыстарына жауапты. Осы арқылы дәрістің сырттай қадағалайды. 

Первые учебные корпуса

 

Первые учебные корпуса

 

2009 жылдың желтоқсан айында Біліктілікті көтеру институты және сырттай-қашықтықтан оқыту факультеті базасында Біліктілікті көтеру және сырттай оқыту институты құрылды (20.12.2009 жылғы №724 бұйрық). Біліктілікті көтеру және сырттай оқыту институтында жұмыстың калыпты жағдайын жоғары жауапкершілікпен қамтамасыз ететін, қалыптаскан ұжым қызмет аткарды. Олар институт директоры, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, доцент Ж.Құржықаев, БК және СОИ директорының орынбасары, доцент Ф.М.Скачков, аға әдіскер М.И.Пирожкова, әдіскерлер Т.Н.Власенко, С.И.Шукаева, Г.М.Рахимова, Р.К.Арысбаева, З.Б.Бақыткереева, зертханашы А.А.Альшимбаева, хатшы Э.С.Женабекова.

Жалпы 1966 және 2016 жылдар аралығында 38 мыңнан астам адам біліктілігін арттырды (кестені караңыз).

2011 жылдың қаңтар айында Біліктілікті көтеру және сырттай оқыту институты таратылып (10.01.2011 жылғы №3 бұйрық), біліктілікті көтеру жұмысы жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бөліміне берілді. Ол жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру және біліктілікті көтеру бөлімі атауына өзгертілді (15.01.2011 жылғы №5 бұйрық).

Нарыктық экономика дамуын ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерімен мамандар білімін толықтырмай елестету мүмкін еместігін түсіне отырып, қазіргі уақытта біліктілікті көтеру институтында басшылардың, агроөнеркәсіптік кешен және басқа министрліктер мен ведомстволар мамандарының диплом алғаннан кейінгі білімін ары карай жетілдіру жолдары іздестірілуде. Оқу үрдісінде кадрлық қамтамасыз ету мәселесін табысты шешуге бағытталған икемді оқу бағдарламалары кең қолданысқа ие.

2012 жылдың қантар айынан бастап ұжымға техника ғылымдарының кандидаты, доцент Б.Н. Горбунов басшылық етті. 

Деканаттың құрамында декан орынбасары К.Ж.Нұрмұханова, әдіскерлер Г.М.Рахимова, С.И.Шукаева, Т.Н.Власенко, З.Б.Бахыткереева, Р.К.Арысбаева, тьютор-менеджер Д.Е.Ертіс және хатшы Б.М.Жумабаева енген.

2014 жылдың ақпан айында сырттай оқыту факультеті қайта ұйымдастырлып Біліктілікті арттыру және қашықтықтан оқыту институтына трансформацияланды (12.02.2014 жылғы №73 бұйрық). Институт директоры болып техника ғылымдарының докторы, профессор Г.С.Гумаров тағайындалды.

Біліктілікті арттыру жұмысы жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бөлімінен, сонымен қатар қашықтықтан оқыту технологиясы қолданып сырттай оқитын студентерді оқыту ұйымдық-басқару мен оқу-әдістемелік қызметі осы институтына  берілді.

 

Институт штатына тьюторлар Д.С.Ембергенова мен Ж.М.Султанбеков және хатшы Б.М. Жумабаева қабылданды.

Сырттай оқу нысаны бойынша институтта «Кәсіптік білім беру», «Есеп және аудит», «Қаржы», Электроэнергетика», «Радиотехника, электроника және телекоммуниакция», «Аңшылық және аң аулау», «Стандартизация, сертификация және метрология», «Агроинженерия», «Жерге орналастыру» мамандықтары қамтылды, қашықтықтан оқыту арқылы «Электроэнергетика», «Радиотехника, электроника және телекоммуниакция», «Аңшылық және аң аулау», «Жерге орналастыру» мамандары дайындалды.

Сырттай оқушылар контингенті бір мыңнан астам студентті құраса, олардың 400-ге жуығы қашықтықтан оқыту арқылы дәріс алды. 

Қазіргі кезде институт штатында директор, техника ғылымдарының докторы, профессор Г.С.Гумаров, қашықтықтан оқытуды үйлестірушісі, техника ғылымдарының магистрі К.Ж.Нұрмұханова, біліктілікті арттыру бойынша бас маман М.И.Пирожкова, қашықтықтан оқыту әдіскері С.И.Шукаева, тьюторлар Д.Е.Ертіс пен Ж.Г.Мажирова және хатшы А.Ж.Калиева жұмыс істейді.

Сырттай оқитын студенттердің оқу үрдісі салалас кафедра ұстаздарын тарту арқылы біліктілікті арттыру және қашықтықтан оқыту институтімен ұйымдастырылады. Студенттер үшін дәрістер оқылып, зертханалық – практикалық, семинарлық сабақтар жүргізіледі. Бұл орайда инновациялық технологиялар қолданылады. Сырттай оқитын студентерімен арнайы кафедра оқытушылары курстық және дипломдық жобалау бойынша ұлкен жұмыс жұргізеді.

 

 

Қазіргі кезде Біліктілікті арттыру және қашықтықтан оқыту институтының қызметі келесі мақсатты міндеттерді жүзеге асыруға бағытталған:

-қашықтықтан оқыту технологиясын тиімді қолдану және одан әрі енгізу арқылы сырттай оқу түрі бойынша білім беру процессін жетілдіру;-өндіріс мамандары үшін біліктілікті арттыру курстарын, семинар, тренинг пен кенес беруді ұйымдастыру және өткізу;

-университет студенттері, магистранттары мен докторанттарына кәсіптік білімін тереңдету және кеңейту мақсатында арнайы курстарды ұйымдастыру және өткізу;

-кәсіптік косымша білім беру саласында халықаралық ынтымақтастықты құру.

Институт сырттай оқыған өз түлектерінің арасындағы танымал тұлғаларын мақтан етеді. Олардың қатарында Социалистік Еңбек Ері Б.Н.Нұртазин, есімі елге танымал В.К.Скрыль, Д.В.Бурбах, И.И.Шарф, А.А.Риммер, Г.А.Агафанов, К.К.Қарбаевтар бар. Түлектер арасынан шыққан ғалымдар, қоғам қайраткерлері де жетерлік. Олар: экономика ғылымдарының докторы, профессор Д.И.Журкевич, Беларусь Республикасындағы Қазақстанның елшісі Н.В.Геллерт және т.б. Көптеген түлектер мемлекеттік органдарда, құқық қорғау саласында, ғылыми-зерттеу мекемелерінде, тәжірибелік станцияларда жұмыс істесе, кәсіпкерлікпен аты шыққандары да жетерлік.